عوامل موثر در شکل­گیری شخصیت

عوامل موثر در شکل­گیری شخصیت

عوامل موثر در شکل­گیری شخصیت

وراثت یا محیط، وقتی می پرسیم کدم یک از اینها در تکوین شخصیت مهم هستند؟ جواب دوباره این است که بگوییم«هر دو» هیچ کدام از جنبه های شخصیت، مطلقاً ناشی از تأثیرات ژنهای ما و یا متأثر از عوامل محیطی نیستند. تعامل اثرات ژنتیکی و محیطی شالوده و اساس همه اعمال، افکار، احساس ها و نیاز های ما هستند.

1-1-1-   وراثت

 بعضی نوزادان از همان ماه­های اول تولد آرام و بعضی از آنها پر­انرژی و فعال به­نظر می­رسند. بر این اساس آیا می­توان گفت که شخصیت به طور ژنتیکی تعیین می­شود؟ واژه خلق و خو اشاره دارد به سبک­های پایدار رفتاری و واکنش هیجانی که در پیش کودکی هم قابل مشاهده­اند احتمالاً دلیلی باشد بر نفوذ تأثیرات ژنتیکی. همچنان که مدت­ها قبل فیلسوف­ها و روانشناسان یونانی اعتقاد داشتند که زمینه درون­زاد و موروثی شخص را به اختلال مالیخولیایی هدایت می­کند(کاگان[1]، 1994). تفاوت­های خلق و خویی برای مدت زمان نسبتاً طولانی و به صورت متمرکز از سوی روانشناسان رشد بررسی شده اما در نظریه شخصیت، زمینه­های ژنتیکی بدون درنظر گرفتن جزییات، رد یا تأیید می­شود تا اینکه اخیراً با انفجار پژوهشی در زمینه­ی ژنتیک و علوم اعصاب، محققان مدرن شخصیت، پا را فراتر از حدس و گمان­های نظریه­پردازان کلاسیک گذاشتند و در مورد نقش زیست­شناسی در شخصیت، مثلاً شناسایی نقش مکانیزم­های بیولوژیکی جنبه­ای از شخصیت که در فردی به صورت برون­گرایی و در فرد دیگری به صورت خجالتی بودن بروز می­کند، به بررسی پرداختند(کلونینگر[2]، 2003). لیکن تحقیق  در مورد اثرات ژنتیک(وراثت) روی شخصیت مشکل است. دلایل چندی برای این موضوع وجود دارد. اول اینکه یک اتفاق نظر عمومی در زمینه تعریف شخصیت وجود ندارد. وقتی هیچ گونه توافقی در زمینه این که چگونه می توان شخصیت را اندازه­گیری کرد، وجود ندارد و با توجه به این که تحقیقات نیاز به روشهای عینی اندازه­گیری دارد، دچار مشکل می شویم. اشکال دیگر این است که از نظر اخلاقی امکان ندارد، بتوانیم آزمایشاتی را انجام بدهیم که لازمه­شان تغییر دادن متغیر­های ژنتیکی است. برای این که جانبداری را از نظر ژنتیکی مورد مطالعه قرار دهیم، می توانیم از تلقیح مصنوعی یا تولید مثل انتخابی استفاده کنیم. در حالی که انجام چنین کاری در مورد انسان امکان­پذیر نیست. این مشکلات، تحقیق بر روی رفتار ژنتیکی افراد انسانی را مشکل تر می سازد و زمینه مباحثه و بحث را برای کسانی که براساس دلایل سیاسی یا اعتقادی نمی خواهند بپذیرند که جنبه هایی از رفتار، ظرفیت­ها، استعدادها و گرایش­ها افراد به وسیله فاکتورهای ژنتیکی مشخص می­شوند، به وجود می­آیند. با این همه، تحقیقات انجام گرفته این فرض را تأیید می کند که فاکتورهای ژنتیکی نه تنها نقش عمده­ای در میزان فعالیت، نوع­دوستی[3]، پرخشگری، اضطراب، الکلیسم[4]، مجرمیت[5]، برون­گرایی، هوشمندی و مردم آمیزی[6] دارد؛ بلکه نقش عمده­ای هم در زمینه­های مربوط به روانپزشکی همچون اختلالات عاطفی[7]، مانیک- دپرسیو[8]، روان پریشی[9]، و اسکیزوفرنی[10] دارد(آلن اُ. راس، 1373).

مطلب مرتبط :   کارآفرینی سازمانی

در این زمینه باید اضافه کنیم که هیچ ژنی به تنهایی نمی تواند پایه و اساس نمونه­های پیچیده خصوصیاتی باشد که ما تحت عنوان شخصیت مطرح کر­ده­ایم. این نمونه­ها به صورت ویژگی­های چند ژنی(پلی­ژنی[11]) نامیده می شوند. ویژگی هایی که در شکل گیری آنها ژنهای متفاوتی دخالت دارند.

1-1-2-   محیط

 همچنان که تأثیر وراثت بر روی شخصیت را به عملکرد ژنها می توان مرتبط ساخت، تأثیر محیط را نیز می توان به نتیجه یادگیری مرتبط ساخت. ما زمانی می توانیم از تأثیرات محیطی صحبت کنیم که آن تأثیرات را در عمکردها، افکار، احساس­ها و نیاز­های فرد، بعد از آن که در یک محیط تازه قرار داده شد، مشاهده کنیم. می توان این تغییرات را حاصل آموزش و یادگیری نامیم. شرایط محیطی که آموزش و یادگیری در آن صورت می گیرد را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

الف)تجارب دوران کودکی و بزرگسالی

ب) شرایط محیطی مربوط به محیط فیزیکی

ج) شرایط محیطی مربوط به محیط اجتماعی

تجارب دوران کودکی و بزرگسالی: تجارب(رشد شخصیت در طی زمان) مخصوصاً تجارب دوران کودکی بر راه­های شکل­دهی رشد شخصیت منحصر به فرد هر شخص تأثیر بسیاری زیادی دارد. اکثر رویکردهای بزرگ در مورد تأثیرات تجربه در رشد شخصیت اظهارنظر کردند. برای مثال، نظریه­پردازان رویکرد روان­تحلیل­گرایی بر تجارب دروان کودکی در شکل­دهی شخصیت تأکید فراوانی کردند. نظریه­های یادگیری بر تغییرات اولیه تمرکز کردند و حتی بعضی­ها خاطر نشان نموده که یادگیری اولیه از طریق ایجاد مهارت­های اساسی که براساس آن تجارب­های بعد هم پی ریزی می شود، می­تواند تأثیر قابل توجهی در جریان و مسیر شخصیت در کل دوران زندگی داشته باشد(استیاتس[12]، 1996). درحوزه هیجانی، رابطه­ی دلبستگی با والدین توجه قابل ملاحضه­ای دریافت کرده و بسیاری اعتقاد دارند که تأثیر بسیار زیادی در بزرگسالی بر روابط با مردم می­گذارد(کلونینگر، 2003).

محیط فیزیکی: آن محیط طبیعی است که دارای آب و هوا، شرایط اقلیمی، منابع غذایی و امکانات آبی باشد. هر کدام از این­ها می توانند بر روی شخصیت افرادی که به نحوی با آنها در ارتباط هستند، تأثیر بگذارد. علاوه بر محیط­های طبیعی(فیزیکی)، محیط­های سازه را هم باید در این زمینه در نظر گرفت. محیط های سازه، به جای این که به وسیله نیرو های طبیعی ایجاد شود، ساخته و پرداخته دست انسان است. محیط­های سازه نیز بر الگوهای شخصیتی تأثیر می گذارد. چنین محیط­هایی نشان داده­اند که محیط های بسیار پر جمعیت، آبستن رفتار تهاجمی هستند. میزان فضای شغلی هم بر نحوه شکل­گیری دوستی­ها اثر می گذارد(آلن اُ. راس، 1373).

مطلب مرتبط :   تاثیر اخلاق در مدیریت

محیط اجتماعی: قسمت اعظم یادگیری­هایی که شخصیت افراد را تحت تأثیر قرار می دهد، نه در فضای معمولی محیط های طبیعی و نه در محیط های سازه، بلکه در محیط بسیار پیچیده که به وسیله رفتار افراد خلق و ایجاد شده است، انجام می پذیرد. منظور ما از محیط پیچیده اجتماعی الگو­های فرهنگی، طبقه اجتماعی، شیوه­های تربیتی کودکان، ساختار خانواده، سیستم­های تعلیم و تریبت و الگوهای استخدامی است. هرکدام از اینها به نوعی تأثیرات خود را بر روی شخصیت افراد نشان داده­اند. رفتار اعضای وابسته به یک فرهنگ در قبال افراد مسن، به حس احترام به خود افراد مسن جامعه تأثیر می گذارد، اعضای یک طبقه اجتماعی بر روی نحوه گفتار، نوع پوشش، امکان بازآفرینی فعالیت­ها، نحوه تلقی از استعداد­ها و اهداف زندگی تأثیر می گذارد. آنچه که افراد در دوران کودکی خویش تجربه می کنند مانند تنبیه­ های انضباطی والدین، الگوهای غذایی، شیوه ابراز احساسات و عواطف، ممانعت­ها و انتظارات، غالباً پایه و اساس شخصیت افراد در سنین بزرگسالی است. در ارتباط با این موضوع، ساختار خانواده هم دخیل است؛ یعنی تعداد خواهران و برادران، تعداد افراد خانوداه، وجود پدر و مادر، تماماً نشان داده­اند که نقش عمده­ای در تحول شخصیت کودک به عهده دارند. در خارج از محیط خانه، شخصیت به وسیله مشخصه­های محیط اجتماعی مثل مدرسه، میزان تحصیلات، شغل و محل کار و این که شاغل یا بیکار است، تأثیر می پذیرد(آلن اُ. راس، 1373).

 

[1] – Kagan

[2] – Susan c. Cloninger

[3] – Alturism

[4] – Alcoholism

[5] – Criminality

[6] – Sociability

[7] – Affective disorder

[8] – Manic-Depressive

[9] – Psychosis

[10] – Schizophrenia

[11] – Polygenic

[12] – Staats

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
Close Menu