تکثرگرایی دینی

تکثرگرایی دینی

دانلود پایان نامه

بیان میکند که یکی از ویژه‏گیهای عدم پای‌بندی به دین، روحانیتستیزی است. «آنها با طرح مسائلی چون مدیریت علمی و تجربی در برابر مدیریت فقهی، سعی دارند روحانیت را از دخالت در اداره جامعه باز دارند…» (مقالهی «دینگریزی جوانان، بحران یا راهحل» نشریه جامعهی مدنی، برگرفته از نرمافزار نمایه).
مقالهی «سکولاریسم بزرگترین آفت انقلاب اسلامی، مهمترین چالش دهه سه‌وم انقلاب» (نشریهی جوان، سال 1380).
سید محمد خاتمی در یکی از نطقهای کلیدی خود پس از تجمعهای مردم در روز عاشورا در جریان اعتراض به نتایج انتخابات سال 88 اظهار داشت: «… سکولاریسم اما با موازین دینی و فرهنگی ما سازگار نیست. عامل بیگانه میکوشد که سکولاریسم را در جامعه رواج دهد و اما مهمتر از عامل بیگانه، غیردینیشدن جامعهی ماست [و نکته همینجاست] که جامعه به سویی میرود که از حکومت دینی دلخوش نیست. رفرم و اصلاحات از رواج سکولاریسم و افول دین در جامعه و اذهان و رفتار ایرانیان جلوگیری میکند … جمهوریت و اسلامیت که هر دو در خطراند … [بنابراین] باید از بحرانی‌شدن اوضاع بیش از این جلوگیری کرد» (سخنان سید محمد خاتمی در 29 دی‌ماه 1388، سایت گویانیوز).
آیت‌الله لطف الله صافی گلپایگانی در دیدار جمعی از مسؤولان، اساتید و دانش‏جویان دانش‏گاه علوم اسلامی رضوی، به دین‏ستیزی و دین‏گریزی جوانان اشاره می‏کند: «باید برای این دین‏ستیزی و دین‌گریزی که در بعضی جوانان پیدا شده، فکری کرد؛ البته نمی خواهیم بگوییم این مسأله تحت چه عواملی ایجاد شده است … هر کجا نقصی باشد، از جهت این است که ما به اسلام و هدایت‌های ائمه(ع) عمل نکرده‌ایم و اگر خوب عمل شود مردم و جوانان به دین و قرآن روی می‌آورند» (روزنامه دنیای اقتصاد، چهارشنبه 11 مرداد 1391).
«در عصر کنونی یکی از مشکلات بزرگ جامعه‏ی اسلامی، دینگریزی نسل جوان است. این موضوع، ذهن و توجه بسیاری از مبلغان و داعیان مسلمان را به خود معطوف نموده است، که به جرأت می‎توان گفت، این پدیده‏ی ناخواند‏هی عصر حاضر، نسل جوان ما را به‏طور جدی تهدید می‎کند» (دست‌رسی در: http://www.fa.ommatonline.com/article/194 ).
حجت‏الاسلام تقدیری؛ مسؤول حوزه‏ی علمیه‏ی عبدالعظیم در گفت‏و‏گو با پایگاه بینالمللی هم‏کاری‏های خبری شیعه (شفقنا) اظهار داشت: «…عوامل دین‏گریزی مختلف است و هر زمان بخشی از آن غلبه پیدا می‏کند و زمینه‏ی رشد دین‏گریزی را فراهم می‏سازد … تبیین و ترویج نادرست و ناسازگار نشان‏دادن دین با نیازهای فطری و طبیعی بشر از عواملی است که امروزه باعث دین‏گریزی برخی جوانان ایرانی شده است» (دسترسی در: http://www.shafaqna.com/persian/dialogue/item/30524 ).

سخنان بالا، عمق دغدغه‌ی حاکمیت دینی را در مواجهه با تغییرات به‌وجود آمده در سپهر دینی جامعه به‌مثابه‌ی یک آسیب اجتماعی نشان می‌دهد و می‌تواند گواهی باشد بر سربرآوردن تحولات دینی به‌ویژه در میان جوانان. اما دغدغه‌ی پژوهش حاضر، مطالعه‌ی این تغییرات صرفن به مثابه‌ی یک پدیده‌‌ی اجتماعی است و نه یک آسیب اجتماعی. با انجام پژوهش‌هایی از این دست و در ابعاد وسیع‌تر، میتوان پی برد که این دغدغهها و نگرانیها تا چه میزان واقعی است و آیا موضوع عدم پای‌بندی و دین گریزی مطرح است یا ظهور صورتهای دیگری از پای‌بندی دینی که با صورتهای سنتی متفاوت است و یا هردو. چنان‏چه بحث دینگریزی و عدم پای‌بندی دینی مطرح باشد، نتایچ این پژوهش میتواند گوشه‌ای از لایه‌های پنهان دینگریزی جوانان ایرانی و عدم پای‌بندی دینی آنان را آشکار ساخته و به شناخت این پدیده کمک کند. عواملی که شاید از چشم بسیاری از سیاست‌گزاران و متولیان نهادهای دینی و حکومتی پنهان مانده باشد. چه آنکه واکاوی علل تحول در پای‌بندی دینی و شنیدن دلایل این تحول از زبان نوگرونده‌گان میتواند ما را در شناخت ابعاد مختلف این پدیده یاری کرده و هم‏چنین برخی از گرایشهای تحلیلی نادرست و سوگیرانه در زمینهی پای‌بندی دینی، دین‌گریزی و دینستیزی جوانان که ناشی از نگاه ارزشی و ایده‏ئولوژیک بدین مسأله است را به چالش کشد.
بیش‌تر پژوهش‌های تجربی‌ای که در فضای ادبیاتی جامعهشناسی دین صورت گرفته‌اند عمدتن مربوط به سنجش دین‏داری و سنجش «میزان» پای‌بندی دینی دانش‏جویان است (نگاه کنید به فصل دوم همین أثر)؛ اگر چه در لابه‌لای پارهای از این پژوهش‏ها به نقش عوامل زمینهای در میزان پای‌بندی دینی مردمان نیز پرداخته شده است اما تا جایی که نگارنده مطلع است، تا کنون پژوهش مستقلی که بهصورت کیفی به توصیف و تبیین تحول در پای‌بندی دینی دانش‏جویان بپردازد، صورت نگرفته و لذا نتایج حاصل از این پژوهش میتواند منجر به افزایش شناخت ما نسبت به افت‌و‌خیز‌های دین‌داری جوانان و آگاهی از سیر تحولات جاری در زمینه‌ی پای‌بندی دینی دانش‏جویان شود.
1-3 پرسشهای پژوهش
با توجه به آن‏چه که در باب تحولات اخیر دین‌داری در ایران مطرح شد، پرسشی که درمی‌گیرد این است که آیا به‌طور کلی می‌توان دانش‏جویان مورد مطالعه را مشمول یک چنین تغییراتی دانست و آیا آنان تحولی را در پای‌بندی دینی خود تجربه کرده‌اند؟ اگر چنین است، ویژه‌گی‌های اصلی دین‌داری آنان (چه در دوران رکود و سکون دین‌داری‌شان و چه در دوران افت‌و‌خیز آن) چیست و این تحولات در هر دوره از زنده‌گی‌شان چه سمت‌و‌سویی به خود گرفته است؟ و نهایتن، در حال حاضر وضعیت پای‌بندی دینی آنان چه‌گونه بوده و از چه ویژه‌گی‌هایی برخوردار است؟
ملاحظه می‌شود که پرسش‌های بالا همه‌گی ناظر بر وضعیت دین‌داری مشارکت‌کننده‌گان در هر دوره از زنده‌گی‌شان است و رنگ‌و‌بویی «توصیفی» دارند. این توصیف، با تصویری که از فرآیند تغییرات دین‌داری افراد در بستر زنده‌گی‌شان به دست می‌دهد به شناخت عمیق‌ و زمینه‌مند مسأله‌ی مورد مطالعه کمک کرده و زمینه را برای طرح پرسشی اساسی در باب «چرایی» این مسأله‌ فراهم می‌کند. بدین معنی که چه عواملی زمینه‌ی ایجاد تحول در پای‌بندی دینی دانش‌جویان و بروز نوگروی دینی در آنان را فراهم آورده است؟ می‌توان افزود که در راستای یافتن پاسخ پرسش‌های توصیفی و تبیینی فوق، جزئیات بیش‌تری از تحول پای‌بندی دینی، از جمله «دلایل» و صورت‌های این تحول هم روشن خواهد شد.

 

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه رشته روانشناسی درباره روابط اجتماعی

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

فصل دوم: پیشینه‌ی پژوهش

مقدمه
در بحث از کاربست نظریات و مفاهیم مورد استفاده در پژوهش حاضر باید اظهار داشت که این نظریات (تکثرگرایی دینی و مدرنیتهی دینی ) و مفاهیم (پای‌بندی دینی ، نوگروی دینی و معنویتهای نوپدید) در آغاز در نقش مفاهیم و نظریات حساسساز برای جهتگیری اولیه به سمت موضوع پژوهش مورد استفاده قرار میگیرند که حساسیت پژوهش‏گر را نسبت به ابعاد موضوع و نحوه‏ی تبیین پدیده بر می‌انگیزند. این مفاهیم و نظریات با ارائه‌ی شناختی «مرجع‌گونه» و هدایتکننده در مطالعه‏ی نزدیک و مستقیم از واقعیت، مشاهدهکننده را متوجه خود میکند و سرنخها و راهنماییهایی دربارهی آن‏چه باید در پیاش بود به دست میدهند (بلیکی، 1384: 180). چه ممکن است در حین انجام پژوهش نیاز به بازتعریف آنها و یا کاربرد نظریهها و مفاهیم دیگری احساس شود و در یک فرآیند رفت و برگشتی از سطح نظری به تجربی و برعکس، چارچوب نظری و مفهومی کاراتر و جامعتری بنابر واقعیت تجربی اتخاذ شود. مفهوم «حساسیت» در اینجا به معنای «باز بودن ذهن پژوهش‏گر به روی اندیشههای متفاوت»، و به معنی «فرآیند مرتبط ساختن بصیرتهای نظری و دادهها» است (همان: 181).
2-1 ملاحظات نظری
با بروز تحولات چشمگیری که در عرصهی دین در جهان مدرن رخ داده است، بسیاری از متفکران از نحلههای فکری گوناگون سعی در پروراندن نظریههایی جهت شرح و تبیین این تحولات نمودهاند. برخی از نظریهپردازان دنیویشدن معتقداَند که فرآیند نوسازی سرانجام به محو دین منجر خواهد شد. اینان دین را «مجموعهای از باورهای غیرعقلانی» میدانند «که در فرآیند “عقلانیشدن” جهان ـ بهعنوان موتور محرک فرآیند نوسازی ـ از جهان رخت بر خواهد بست و یا در گوشه‏ی ذهن تعداد معدودی عزلت خواهد گزید» (مرشدی، 1384: 7). کسانی نیز هستند که قایل به دنیویشدن بوده اما قایل به حذف دین در این پروسه نیستند بلکه متکثر شدن، تمایزپذیری و عقلانی شدن را مضمون دنیویشدن میدانند که خود دین را هم در بر میگیرد.
اما امروزه سخن گفتن از دنیوی‏شدن و نظریه‏های مربوط به آن، چندان تازهگی ندارد. به تعبیر دیگر
آن‏چه جدید و نوظهور می‏نماید، و اندیشمندان در حوزه‏های مختلف را وادار کرده تا با نگاهی نقادانه و عمیق به ریشه‏ها، مبانی و احکامش از نو نظر کنند و روند تاریخی آن را مورد بازبینی مجدد قرار دهند، بروز جرح و تعدیل در جهت مقدر این فرآیند و ظاهر شدن مسیرها و احتمالنت مختلف در سیر خطی و یک‌سویهی آن است. یکی از این تعدیل‏ها، همانا قایل شدن خصلت متکثرکننده برای نیروهای نوسازی در جوامع مدرن است که در این مطالعه برخی از این دسته نظریات به ‏خدمت گرفته می‏شوند.
نظریهپردازان حوزهی تکثر معتقداند که نیروهای نوسازی بیش از آنکه خصلتی دنیویکننده داشته باشند، خصلتی متکثرکننده دارند. به زعم این دسته از نظریهپردازان “تکثر” ویژه‏گی اساسی وضعیت مدرن است. یعنی «وضعیتی که در آن تفاسیر و تعابیر مختلف از جهان – از جمله تفسیر و تبیین دینی از جهان – در کنار هم خواهند زیست». بنابراین، هرچند وضعیت متکثرِ مدرن، انحصارطلبی دین – و هر ایده‏ئولوژیای که چنین قصدی داشته باشد – را به چالش میکشد، اما لزومن به محو کامل دین نمی‌انجامد؛ «در این وضعیت نهاد دین بهعنوان یکی از بازی‏گران احتمالن مهم، در کنار دیگر نهادهای جامعه ادامه حیات خواهد داد» (مرشدی، 1384: 7). هم‏زمان زمینه برای رشد انواع تفاسیر از دین فراهم میشود و این وضعیت در نهایت به تحول در پای‌بندی دینی مردمان و ظهور انواع سبکهای دین‏داری میانجامد.
در این میان، پیتر برگر پس از یک چرخش نظری از دنیوی‏شدن ارتدوکس به تکثرگرایی، یکی از صاحب‏نظران پرنفوذ در این زمینه به‏شمار می‏رود. در این بخش، از ذکر سیر تحول آرا برگر به جهت تفاوتی که می‏بایست میان متون آموزشی و متون پژوهشی قایل شد، خودداری شده و صرفن مباحثی مطرح می‏شود که پژوهش‏گر در فرآیند پژوهش قصد دارد از آنها کمک گیرد. آن‏چه در ادامه میآید نظریات و مفاهیم دو تن از جامعهشناسان برجسته در حوزهی تکثرگرایی دینی است که پژوهش‏گر امیدوار است استفاده از آنها بتواند مسیر اولیهای را برای بررسی مسأله و کنکاش در موضوع به دست دهد.
2-1-1 پیتر برگر و تکثرگرایی دینی
از نظر برگر، در گذشته ادیان انحصارگر وظیفهی معنا و مشروعیت بخشیدن به زنده‏گی فردی و جمعی مردمان را بر عهده داشتند و «درجهی بالای یکپارچهگی» اجتماعی و وجود «نظم معنایی یکپارچهساز که بخشهای متفاوت جامعه» را در بر میگرفت «جهان زیست مشترکی» را سامان میداد (برگر، برگر و کلنر،1387: 73). معانی، ارزشها و باورهای گوناگون رایج در جامعه در نهایت از طریق «تفسیری جامع دربارهی واقعیت»، که زنده‏گی انسان را به کل نظام عالم ربط می‌داد «یکپارچه» میشدند. در جوامع ماقبل مدرن، دین احساس «بودن در کاشانهی خود» در جهان هستی را برای انسان ممکن می‌ساخت(همان: 87)، اما در جوامع مدرن، بخشهای گوناگون زنده‏گی مردمان تحت تأثیر «جهانهای معنایی و تجربی» متفاوتی قرار میگیرند. با پیچیده شدن تقسیمکار ناشی از «تولید فنآورانه» و سر برآوردن نظامهای شغلی گوناگون فرد خود را با جهانهای زیست متفاوتی روبه‏رو میبیند و این «چندگانهگی» به حوزهی خصوصی مردمان نیز تسری پیدا کرده و نیز «تظاهرات عمدهای در سطح آگاهی دارد» (برگر، برگر و کلنر:75-73).
برگر بر نقش «آگاهی شهری» و «ارتباط جمعی مدرن» در فرآیند چندگانه شدن در هر دو قلم‏رو عمومی و خصوصی تأکید میکند. در بسیاری از موارد، این چندگانهگی به درون «جامعه‌پذیری اولیه» فرد راه مییابد و در نتیجه، چنین فردی از همان آغاز کثرت جهانهای زیست را تجربه کرده و فرآیندهای گوناگون «جامعهپذیری ثانویه » را از سر میگذراند (همان: 76-75). دیگر هیچ تضمینی وجود ندارد که فرد لزومن مسیر هویتیابی واحدی را در طول زنده‏گی خود طی کند و یا به مشرب خاصی در زنده‏گی خود وفادار بماند. اینجاست که در جوامع مدرن با تغییرات اجتماعی و فرهنگی پرشتاب که مردمان در معرض تودههای عظیمی از اطلاعات از مشربها، علایق و سبکهای زنده‏گی گوناگون قرار دارند، جامعهپذیری همواره پویا، سیال و مادامالعمر بوده و مردمانی که سعی دارند پابهپای زمان حرکت کنند، ناگزیر از مهاجرت به جهانهای زیست متفاوت هستند.
چندگانه شدن زیست جهانهای اجتماعی تأثیر عمدهای در حوزهی دین دارد. تا زمانی که نمادهای دینی «بخشهای با معنای تجربهی زنده‏گی اجتماعی» فرد را پوشش میداد، این نمادها همواره از طریق تجربهی مردمان مورد تأیید بوده و موجه مینمودند. به عبارتی، تجربیات زنده‏گی روزمرهی فرد نمادهای فراگیر یکسانی را تصدیق میکرد و همین امر بر اعتبار این نمادها صحه میگذارد. اما به موازات رشد تدریجی چندگانهگی، فرد در زنده‏گی روزمره با ارزشها و اعتقادات متفاوت و گاه متضادی روبهرو میشود که با ارزشها و اعتقادات وی هم‌خوانی ندارد و همین تجربه، مقبولیت نمادها و تعاریف دینی را در زنده‏گی وی به چالش می‌کشد (همان: 87). اینجاست که از نظر برگر، چندگانهگی تأثیری دنیوی‌کننده به هم‏راه دارد و مشهورترین پیامد این تحول به لحاظ نهادی، «خصوصیشدن» دین است:
«فرآیند چندگانه شدن به لحاظ روانشناختی – اجتماعی منزلت بدیهی معانی دینی در آگاهی فرد را تحلیل میبرد. تعاریف دینی از واقعیت، در نبود تأیید دائمی اجتماعی و عمومی، خصلت قطعی خود را از دست میدهند و در عوض به موضوعهایی انتخابی بدل میشوند. باور دینی از این پس حکم تجربهی جمعی را ندارد، بلکه باید به‌صورت فردی … به دست آید. یا بهطور جزییتر در شکل نوعی سلیقهی مذهبی تحصیل شود» (همان: 88).
در این میان، باورهای دینی در وضعیت متکثر بهسختی حاصل میشوند و در این شرایط است که گویی فرد مستعد تغییر دین و یا دست‌کم تحول در پای‌بندی دینی است. درست همان‌گونه که هویت فرد در جامعهی مدرن دستخوش تغییر و دگرگونی است، رابطهی وی با تعاریف غایی از واقعیت نیز در معرض دگرگونی است (همان: 89-88).
با شکلگیری وضعیت متکثر، رقبای فراوانی به کار تعریف واقعیت مشغول میشوند. برگر کثرت‌گرایی را «شکسته شدن انحصار ادیان سنتی در تعریف واقعیت و مدارای با حریفان قدرتمند قانونی» تعریف میکند (برگر، 1375: 69). در وضعیت متکثر که از نظر برگر ویژه‏گی کلیدی جوامع مدرن محسوب میشود، ادیان و مذاهب به حال خود رها میشوند تا از پیروی داوطلبانهی مراجعانشان برخوردار شوند. در این وضعیت هیچ یک از ادیان نمیتوانند برخلاف گذشته وفاداری مراجعانشان را مسل

مطلب مرتبط :   دانلود رایگان پایان نامه روانشناسی درباره رفتار شهروندی
برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

Close Menu