پایان نامه ارشد رایگان درمورد
مواد معدنی، معادن باطنی، نفت و گاز، مالکیت خصوصی

پایان نامه ارشد رایگان درمورد مواد معدنی، معادن باطنی، نفت و گاز، مالکیت خصوصی

دانلود پایان نامه

به رقبه – و نه ثروت های بکر اعماق زمین – معتبره … شایان توجه که در حقوق اسلامی، نصی نمیشه پیدا که به باعث اون، مالکیت زمین، لازمه مالکیت کلیه ثروت های موجود در اون باشه.»56 همانطورکه از اقوال این عده از فقها برداشت می شه، به صرف اینکه معدنی مثل نفت و گاز که در اعماق زمین موجوده، در اراضی خصوصی پیدا شه، نمیشه گفت که مالکیت معدن مزبور به پیروی از زمین، از اون صاحب زمین هستش. بنابر این نتیجه اون شد که طبق نظر این عده از فقها، معادن پیرو زمین واقع شده در اون نخواد بود و مالکی زمین هیچ گونه ادعایی در معدن کشف شده نخواد داشت.
نکته آخر اینکه در حقوق کامن لا در مورد معادن هم مالکیت تبعی هست. در کامن لا طبق دکترین از آسمان تا اعماق زمین، مالک ملک، بر فضای ماورای اون ملک و زمین تحت اون هم مالکیت داره. به خاطر این هر مواد معدنی که در زمین پیدا شه در اختیار و تملک مالک زمین قرار داره. این دکترین هنوز بر برخی مواد معدنی مثل زغال سنگ، طلا، اورانیوم، نقره و امثال ذلک اعمال می شه، اما ممکنه بر نفت و گاز اعمال نگردد و خاطر اونم وجود این مواده چون که نفت وگاز توانایی اون رو دارن که از نقطه ای به نقطه دیگه جابجا شن.57 این مطلب که نفت و گاز مواد معدنی هستن که در جریان بوده و از نقطه ای به نقطه دیگه حرکت می کند نکته زیادی در بحث مالکیت بر نفت و گازه که ً فقهای امامیه به اون واقف نبوده ان. مسئله روون و متحرک بودن نفت و گاز، از این جهت که ممکنه از ملک کسی به ملک شخص دیگری جا به جا شه، ً در نوع مالکیت این مواد، تأثیرگذار هستش.

گفتار ششم: راه و روش سیستم اقتصادی اسلام در مورد مالکیت و فرق اون با سیستمای اقتصادی دیگه
هدف از مطرح کردن عنوان نامبرده تأمل بیشتر درباره دیگه ابعاد مسئله مالکیت (غیر از بعد حقوقی) هست. نتیجه گیری بهینه از تحقیق پیش رو واسه جوامع اسلامی مثل ایران، در گرو شناخت هرچه بهتر سیستم اقتصادی مسئله مالکیت در اسلام هست که اینجا تلاش می کنیم به طور کوتاه و مفید به اون بپردازیم.
برابر نظر یکی از فقها، ساختمان عمومی اقتصاد اسلامی رو سه اصل اساسی ایجاد می ده: اصل مالکیت مزدوج، اصل آزادی اقتصادی در کادر محدود، اصل عدالت اجتماعی.58 همانطورکه توجه می شه اصل اول از اصول نامبرده مربوط به مالکیته که لازمه اینجا بررسی و بررسی شه.
در کل نوع مالکیت در جوامع اقتصادی (با توجه به سیستم اقتصادی مورد قبول در جامعه) به سه دسته تقسیم می شه:
1- سیستم اقتصادی سرمایه داری: راه و روش مالکیت در سیستم سرمایه داری، باور به شکل خاصِ مالکیت خصوصی هست؛ یعنی در این جوامع مالکیت خصوصی به عنوان یه قانون عمومی پذیرفته شده و بنابر این به افراد جامعه این اجازه رو می ده که انواع مختلف ثروت موجود در کشور رو برابر فعالیت ها و شرایط فکری و بدنی و اجتماعی و اقتصادی که دارن به ملک خصوصی خود درآورند. در این سیستم، مالکیت عمومی جایگاهی نداره مگه در صورتیکه ضرورت اجتماعی ایجاب کند.59
2- سیستم اقتصادی سوسیالیستی: نظریه مورد قبول در این سیستم درست برعکس سیستم سرمایه داری هست. جامعه سوسیالیستی مالکیت عمومی(اشتراکی) رو یه اصل کلی می دونه که شامل همه انواع ثروت جامعه می شه و مالکیت خصوصی در جامعه سوسیالیستی یه حالت استثنایی و نادره که بعضی وقتا وقتا در صورت ضرورت، جامعه به اون پایبند می شه.60
3- سیستم اقتصادی اسلام (اصل مالکیت مزدوج): اما سیستم اقتصادی اسلام هیچ یه از دو صفت اساسی جامعه سرمایه داری و سوسیالیستی رو به عنوان اصل قبول نداره، بلکه در اونِ واحد اشکال مختلفی واسه مالکیت مقرر می داره. واسه همین اسلام «اصل مالکیت مزدوج» (مالکیتی که اشکال متنوعی داره) رو به جای «اصل شکل واحد مالکیت» وضع می کند. بنابر این سه نوع مالکیت در اسلام هست: مالکیت خصوصی، مالکیت عمومی، مالکیت دولتی. هیچ کدوم از این سه نوع مالکیت به طور استثناء یا به عنوان یه راه درمون موقتی که شرایط جامعه ایجاب کرده باشه، نیست61 و هر کدوم به طور جداگونه به عنوان یه موجودیت عام و جداگونه مورد قبول می باشن.
مبحث دوم: معدن
گفتار اول : تعریف
«مَعدِن» اسم جای از ریشه «عَدن» هست که در هر دو باب «ضَرَبَ یَضرِبُ» و «قَتَلَ یَقتُلُ» مصرف می شه.62 بیشتر لغویون معدن رو نزدیک بدین درون مایه معنی کرده ان: «جایُ کلِّ شی ء یکون فیه أصله و مبتدؤه، راه معدن الذهب و الفضه»63 مکانی که اصل و ریشه هر چیزی در اونجا موجود هست. مثلا معدن طلا به معنی جای و مبدأ پیدایش طلا که در اعماق زمینه، هست. یکی از لغویون در این باره می نویسد: «یطلق المعدن لغهً علی المکان الذی یثبت منه أهله»64 ونیز داریم که: «مرکز کلّ وسیله معدنه»65 اما فقها در اصطلاح فقهی، معدن رو به معنی خود مواد درآورده شده از اعماق زمین و نه جای درآورده بکار برده ان. تعریف ایشان از معدن گویای این نگرشه. تعبیر یکی از فقها در این باره، این گونه هست: «فظاهر الفقهاء أو صریحهم أنّ المراد بالمعدن الحالّ لا المحلّ»66 ظاهر یا حتی روشن کلام فقها اینه که مقصود از معدن، خود مواد معدنی هست نه محلی که مواد معدنی در اونجا هست. یکی دیگه از فقها در مورد تعریف اصطلاحی معدن می گوید: «المعدن بکسر الدال و هو ما استخرج من الأرض مما کانت أصل
ه، ثم اشتمل على خصوصیه یعظم الانتفاع بها کالملح»67 و هم در جای دیگری می خونیم: «إنّ المجتمع من کلمات الفقهاء و اللغویین هو ما استخرج من الأرض مما کانت أصله و اشتمل على خصوصیه یعظم الانتفاع به»68 همانطورکه توجه می شه در کلام فقها عبارت «ما استخرج من الأرض» به ماده معدنی پنهون در زمین اشاره داره. اسم موصول «ما» اثبات کننده این ادعاست. در آخر با در نظر گرفتن کلام فقها و لغویون به نظر می رسد که تعریف جامعی از معدن عبارت باشه از: «ماده ای از مواد که دارای سود و منفعت خاصه، در محلی به طور طبیعی متمرکز و جمع شده باشه و مردم واسه اینکه استفاده ببرن، اون رو درآورده کنن.»69
گفتار دوم: اقسام
معدن در فقه و حقوق به دو دسته معادن ظاهری و معادن باطنی تقسیم شده. اما در مورد تعریف این دو دسته در کلام فقها و حقوق دانان اختلافاتی هست. گروهی ملاک ظاهری و باطنی بودن معدن رو فاصله از سطح زمین میدونن و گروهی فکر می کنند ملاک تفاوت این دو نوع معدن، نحوه رو بودن ماده معدنیه. در ادامه به توضیح بیشتر اقسام معادن می پردازیم.
الف) معدن ظاهری
گروهی باور دارن معدن ظاهری معدنیه که قابل رؤیت باشه یعنی محل معدن روی زمین باشه نه اینکه در اعماق زمین پنهون باشه. یعنی معدن ظاهری: «معدنیه که قسمتی از معدنیات در ظاهر زمین دیده می شه خواه جاری باشه مثل نفت خواه نباشه مثل معدن نمک در خیلی از موارد.»70 یکی از حقوق دانان این اینجور می نویسد: «معادنی هستن که در روی زمین قرار دارن و درآورده اونا عملیات حفاری مخصوصی رو لازم نداره مثل معدن خاک سرخ و نمک»71 در مقابل بیشتر فقها و حقوق دانان باور دارن که معادن ظاهری معادنی هستن که رسیدن به مواد معدنی اون، نیازمند بذل تلاش و استفاده نیروی انسانی و تصفیه مواد معدنی نباشه. یعنی معدن ظاهری به معدنی میگن که مواد معدنی اون احتیاجی به تصفیه و یا عمل دیگری نداره و فقط باید اون رو درآورده کرد. برابر قول یکی از فقها: «المعادن الظاهره و هی فی المصطلح الفقهی عباره عما تکون طبیعته المعدنیه ظاهره بارزه سواء أکان الوصول الیها بحاجه الى انفاق عمل و بذل جهد کما اذا کانت فی اعماق الارض أم لم یکن کما اذا کانت على سطح الارض»72 فقها هم با عبارات نزدیک به هم، این گونه به بیان تعریف معدن ظاهری پرداخته ان: «و هی التی لاتفتقر الی اعلام بمعنی نبود نیاز الوصول الیها الی مئونه»73 74 75 یعنی معدن ظاهری معدنیه که احتیاجی به اعلام و رو کردن نداره، منظور از اعلام اینه که واسه استفاده از مواد اونا جز عملیات درآورده کار دیگری ضرورت نداره.76 یکی از فقها در این مورد توضیح می ده که: «موادی رو که از معدن درآورده می شه مثل معادن نمک و نفت، بی تغییر شکل هم میشه مورد بهره ورداری قرارداد، با اینکه واسه رسیدن به طبقات و کشف و تصفیه اون تلاش و تلاش خیلی به عمل میاد، ولی نفت به شکل طبیعی در زمین پنهون بوده و تغییر شکل اون ضرورت نداره.»77 امام خمینی به این تعریف فقها شرطی رو اضافه کرده که به نظر می رسد با نظر بقیه فقها فرق داشته باشه. ایشان در این مورد می گوید: «و هی ما لا تحتاج فی استخراجها و الوصول إلیها إلى عمل و مئونه کالملح و القیر و الکبریت و المومیا و الکحل و النفط إذا لم یحتج کل منها إلى الحفر و العمل المعتد به»78 یعنی معدن ظاهری معدنیه که درآورده و رسیدن به مواد معدنی اون احتیاجی به کار و تلاش خیلی نداره مثل نمک و … و نفت، البته درصورتیکه این درآورده و دریافت، احتیاجی به حفاری و کندن زیاد نداشته باشه. اینجا باید بگیم شرط اینکه معدن ظاهری احتیاجی به کندن و کار مورد توجه نداشته باشه، باعث می شه برخی از معادن از دایره معدن ظاهری خارج شن گرچه که واسه رسیدن به مواد معدنی اون محتاج هزینه ای نباشه. همانطورکه روشنه تعریف امام با فقهای دیگه فرق داره، چون بقیه فکر می کنند معدنی که رسیدن به مواد معدنی اون احتیاجی به بذل تلاش و تلاش زیاد نباشه معدن ظاهریه، چه احتیاجی به حفر و کندن زمین باشه و چه نباشه، برخلاف امام خمینی که باور داره اگه نیاز به حفر باشه معدن مورد نظر معدن ظاهری نیس و بنابر این در ادامه، او پس از تعریف معادن باطنی واسه اشاره مثال از این معادن می فرماید: «و کذا النفط إذا احتاج فی استخراجه الى حفر آبار کما هو المعمول بیشتر فی هذه الأعصار» یعنی: «هم اینجور نفت در صورتى که در درآورده اون به کندن چاهها نیاز باشه کما اینکه در این زمانها بیشتر معموله.»79 پس طبق اونی که گفته شد، این نکته مهمه که طبق تعریف امام خمینی معادن نفت و گاز، جزو معادن باطنی هستن ولی طبق تعریف مشهور فقها این معادن، بین معادن ظاهری قرار می گیرند.
ب) معدن باطنی
همون اختلافی که در تعریف معادن ظاهری گذشت، در تعریف دسته دوم معادن یعنی معادن باطنی هم هست. گروهی میگن معدن باطنی معدنیه که در اعماق زمین هست و قابل رؤیت نیس. یعنی معادن باطنی معادنی هستن که: «بوسیله حفاری و عملیات مخصوصی مثل کندن راهرو و چاه اون طور که در معادن نفط و ذغال سنگ و امثال آنهاه، به مواد معدنی منظور دست پیدا می کنن.»80 علاوه بر این به گفته یکی از حقوق دانان معدن باطنی: «معدنیه که زیرزمینه و درآورده به حفاری صورت می گیرد.»81 اما در مقابل، قول بیشتر فقها و حقوق دانان اینه که: «المعادن الباطنیه ف

مطلب مرتبط :   تحقیق درموردتجارت الکترونیکی، تجارت الکترونیک، سند الکترونیکی، فناوری اطلاعات
برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

Close Menu