ژانویه 20, 2021

طراحی مدل ریاضی جهت مکان‌یابی بهینه دستگاه‌ خودپرداز

فناوری اطلاعات و ارتباطات انقلاب بزرگی را در بانکداری به وجود آورده است ، به گونه ای که بدون استفاده از این فناوری ، بانکداری امروزی امری غیرممکن است. در سال های اخیر، بهره گیری از فناوری اطلاعات ، به صورت چشم گیری در صنایع خدماتی افزایش یافته است ، بخصوص در صنعت بانکداری که با استفاده از فناوری اطلاعات شرایط بانکداری اینترنتی ، پرداخت الکترونیکی ، امنیت سرمایه گذاری و تبادل اطلاعات فراهم گشته است ( کریم و حمدان ، 2010 ). سرعت توسعه ی صنعت انفورماتیک ، باعث ایجاد تغییرات عمده ای در شکل پول و سیستم های خدمات بانکداری در عرصۀ بانکداری شده و مفاهیم جدیدی را همچون پول الکترونیکی ، ماشینهای خودپرداز(ATM) و همچنین پدیده های جدیدی تحت عناوین بانکداری خانگی، تلفنبانک ، بانکداری از راه دور، بانکداری اینترنتی و بانکداری مجازی به وجود آورده است ( الهیاری فرد ، 1384 ).

باتوجه به افزایش رقابت و پررنگ شدن موضوع رضایت مشتریان در بازار کالا و خدمات در دهه های اخیر ، توزیع و عرضه ی این محصولات در مکان مناسب از اهمیت بسزایی برخوردار گشته است. بانک ها و موسسات مالی نیز با درک این موضوع و با در نظر گرفتن اصل اقتصادی (هزینه – سود) و رفاه مشتریان درصدد یافتن مکان مناسب برای ارائه خدمات بانکی برآمده اند.

نتیجه تحقیقات صورت گرفته نیز تایید کننده رابطه مستقیم بین رضایت مشتریان و مکان یابی دستگاه های خودپرداز به عنوان ابزاری برای ارائه خدمات الکترونیک بانک ها است ( بامداد و رفیعی ، 1387 :42 ). ازطرفی تحقیقات صورت گرفته مانند ئو و همکاران (2009 ) در تایوان و اسد زاده و کیانی (1391) در ایران ، نشان می دهد که استفاده از دستگاه های خودپرداز سبب کارایی هزینه های بانکی می شود. بنابراین با توجه به نتایج تحقیقات مذکور و تحقیقات مشابه دیگر ، این امر ضروری به نظر می رسد که بانک ها و موسسات مالی اقدام عملی در جهت توسعه و مکان یابی بهینه دستگاه های خودپرداز به عمل آورند ، تا از این طریق هم اهداف مدیران از نظر اصل اقتصادی و کسب سود برآورده شود و هم تلاشی جدّی در جهت کسب رضایت مشتریان و جذب و نگهداری آنها  در بازار رقابتی صورت پذیرد.

تحقیق حاضر سعی دارد با استفاده از مدل سازی ریاضی و با دخالت دادن اصول کیفی مانندِ معیار های مشتری مدارانه ازنظر بانک ها و موسسات مالی و با بهره گیری از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره ، به ارئه الگویی برای شناسایی مکان های بهینه جهت نصب دستگاه های خودپرداز در سطح شهر کرمانشاه بپردازد.

1-2 بیان مسأله

اکثر سازمان ها و مؤسسات مالی با تصمیم گیری های مکانی مواجه هستند. تصمیم گیری بهنیه در موفقیت مؤسسه و نیل به اهداف آن و جلب مشتریان مؤثر است. انتخاب اشتباه در محل استقرار مؤسسه مالی و یا سرویس های مالی باعث افزایش هزینه ها و کاهش راندمان می شود و در رقابت با سایر مؤسسات زیان های جبران ناپذیری ممکن است به همراه داشته باشد (بامداد و رفیعی 1387 ، 39). از نظر اقتصادی ، مکان یابی نقش مهمی در انتخاب مکان های خرده فروشی ها در سرمایه گذاری های سنگین و بلند مدت دارد و اگر این مراکز در همان ابتدا در جای نامناسبی تأسیس شوند، بیشترین خسارت ها را وارد می کنند و برعکس اگر مکان مناسبی برای آن ها پیدا شود، مزایای زیادی را نصیب صاحبان سرمایه می کنند و نقش اساسی در موفقیت کسب و کار مربوط دارند؛ زیرا مکان مناسب مشتریان زیادی را جذب می کند ( کو ، چی و کائو ، 1999 : 12).

ماتینهو و براونلین در تحقیقات خود در سال 1989 دریافتند که سطوح بالای رضایت مندی به طور مستقیم با محل و موقعیت دسترسی به دستگاه های خودپرداز ارتباط دارد . اغلب این مسئله مهم است که یک واحد تسهیلاتی خدماتی در مجاورت با مشتریانی باشد که به آن ها خدمات می رساند و یک واحد تسهیلاتی خرده فروشی باید در نزدیکی مشتریانی باشد که از آن خرید می کنند ( جعفر نژاد ، 1385 : 3 ) .

با توجه به موارد یاد شده در روشن شدن مساله و اهمیت مکان یابی واحدهای خدماتی ، مانند دستگاه های خودپرداز ، جای تردید باقی نمی ماند که استقرار مکان مناسب و جایابی واحد های خدماتی مساله ای مهم و اساسی را پیش روی مدیران و تصمیم گیران در عصر حاضر قرار داده است . انتخاب مکان مناسب برای دستگاه های خودپرداز چنانچه با دقت لازم و با هدف به دست آوردن مزیت راهبردی نسبت به رقبا انتخاب گردد ، می تواند باعث کاهش هزینه ها و آزادسازی نیروی انسانی در سیستم بانکی شود ، در غیر اینصورت جبران هزینه های زیرساخت سازی بسیار دشوار خواهد بود ( کرایگ و مک لوفرتی ، 1994).

در تحقیق حاضر با استفاده ازترکیب روش های ریاضی (MCDM ) همچنین با توجه به شاخص های تاثیرگذار ، به دنبال مکان یابی بهینه برای دستگاه های خودپرداز در سطح شهر کرمانشاه می باشیم و با توجه به معیار ها و شاخص های شناسایی شده ، تعیین می کنیم که چه مکان هایی برای استقرار دستگاه های خود پرداز  مناسب می باشند.

1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

مساله مکان یابی یکی از عمیق ترین و جالب ترین مسائل در قلب علم تحقیق درعملیات از اوایل دهه 1960  می باشد. این مدل های ریاضی برای پیدا کردن و تصمیم گیری در مورد مکان های کارخانه ها ، انبارها ، بیمارستان ها ، مدارس و مانند این ها و برای کسب حداکثر رضایت مشتری ، یعنی طرف تقاضا اعمال می شود ( السلطان و الفوزان ، 1999 : 91).

باتوجه به صرف هزینه های گزاف به منظور ایجاد بنگاه های اقتصادی و نیز توجه به ارتباطات و سهولت دسترسی بیانگر اهمیت موضوع مکان یابی صحیح و تعیین موقعیت مکانی مناسب برای این دسته از فعالان اقتصادی می باشد به نحوی که امکان استفاده آسان و سریع برای اکثر شهروندان از این بنگاه ها فراهم گردد ( گلی ، الفت و فوکردی ، 1389 ). از طرفی در کشور ما قالب واحدهای تولیدی و خدماتی کشور ، هنوز دیدگاه سنتی در برنامه ریزی عملیات واحدهای مرتبط با توزیع محصول و خدمت حاکم بوده و واحدهای تشکیل دهنده فروش و توزیع ، هر کدام به تنهایی در راستای بهینه سازی منافع خود تصمیماتی را اتخاد می کنند که این امر در اکثریت مواقع باعث افزایش هزینه های توزیع ، افزایش قیمت تمام شده محصول و در نتیجه کاهش قابل ملاحظه توان رقابتی شرکت ها خواهد شد.

در زمینه اهمیت و ضرورت مکان یابی بهینه خودپردازها می توان به موارد متعددی اشاره نمود که مهم ترین آنها عبارتند از : افزایش سودآوری و بهره وری سرمایه گذاری ، کاهش زیانهای احتمالی ( گودرزی و زبیدی ، 1387 : 111). بانک ها به عنوان بازیگران نظام پولی- مالی و بخشی از بنگاه های خدماتی که هر روزه با مردم در ارتباط هستند ، حساسیت ویژه ای برای انتخاب مکان مناسب جهت حداکثر نمودن سهم خود از بازار و افزایش رضایت مندی مشتریان از طریق دسترسی سریع دارند. دستگاه های خودپرداز با هدف تحول در ارائه خدمات بانکی با استفاده از کاستن میزان مراجعه حضوری مشتریان به شعب بانک از جمله رویکرد های مورد توجه بانک ها در جهان و ایران به شمار می روند.

به نظر می رسد بیشتر بانک ها و موسسات مالی در شهر کرمانشاه تاکنون از یک روش کمی مبتنی بر الگوریتم های بهینه سازی برای تعیین مکان بهینه دستگاه های خودپرداز خود استفاده ننموده اند و مکان های فعلی با توجه به دیدگاه های سنتی مبتنی بر نظر های شخصی کارشناسان معین شده اند و بیشتر جنبه تجربی داشته اند تا علمی ، از این رو جهت طراحی مدلی که بتواند پاسخ گوی نیازهای بانک و رفاه عمومی مشتریان جهت استقرار مناسب دستگاه های خودرداز باشد، می توان از روش های کمی و مدل سازی ریاضی به طریق بهینه و کاراتر از الگوهای سنتی رایج در این زمینه بهره گرفت.