دسته بندی علمی – پژوهشی : پایگاه سیاسی اجتماعی و فرهنگی شیعه در عصر امام صادق (ع)۹۴- قسمت ۱۳

امام صادق (ع) هیچگاه نظام حاکم را مشروع نمی دانست. هنگامی که انقلاب علیه امویان اعلام شد و از امام (ع) درخواست همراهی رهبری قیام شد نپذیرفت، زیرا از نتایج این حرکت ها و قیام ها و همچنین اغراض فردی انقلابیون و رهبران جنبش آگاهی داشت.
منصور بارها تصمیم به قتل امام گرفت، اما به لطف و معجزۀ الهى، آن حضرت از چنگ خلیفه نجات یافت. از جمله در سال  ١۴۴  زمانى که بنى الحسن را از مدینه به ربذه منتقل مى‌کردند، منصور، امام را در ربذه حاضر کرد و تصمیم داشت با بازجویى او را متهم کند و به قتل برساند (مجلسی، ج  ۴٧ ،ص۱۷۱) .
در سال  ١۴٧  هجرى هنگام بازگشت از حج، امام را توسط «ربیع» حاجب خویش احضار کرد، که امام با دعایى که قرائت کرد و توسلى که انجام داد از چنگ منصور نجات یافت. این حادثه و رویدادهاى فراوان دیگر، بارها تحت عنوان معجزات امام (ع) و دعاهاى مستجاب ایشان در کتب رجال و سیرۀ شیعه به ثبت رسیده است (مفید ، ج۲، ص  ١٧٨)
در زمان منصور، محمد و ابراهیم فرزندان عبد اللّه بن الحسن علیه حکومت جبّار وى قیام کردند. اما پس از نبردى قهرمانانه و فداکارانه به دست عمّال منصور به شهادت رسیدند.
دومین خلیفۀ عباسى، پس از قیام محمد در مدینه، اموال و اراضى امام را که از ابى زیاد (عین ابى زیاد) به او رسیده بود، تصرف کرد و چون امام (ع) درخواست استرداد آنها را نمود، منصور خوددارى کرد، تا اینکه در زمان مهدى خلیفۀ دیگر عباسى به فرزندان امام صادق (ع) بازپس داده شد (مجلسى ، ج  ۴٧ ، ص۳۰۵) .
سرانجام این کینه‌توزى ها، به مرحله عمل رسید و امام در سن  ۶۵  سالگى در سال  ١۴٨  هجرى قمرى توسط منصور مسموم شد و به شهادت رسید (ابن شهر آشوب ، ج  ۴ ، ص۲۸۰) .
منصور در رفتار فجیعى که نسبت به امام صادق (ع) در پیش گرفت و در نتیجه او را مسموم کرد به همین مقدار بسنده ننمود؛ بلکه زمین را از خون پاک علویان سیراب کرد و بر مراتب فجایع خود در بغداد افزود، و دست به کشتار جوانان و جوانمردان این شهر زد. شیعیان ناگزیر دوباره خانه‌نشین شدند و از ترس شمشیر کیفرجوى منصور راه تقیه را در پیش گرفتند. منصور پس از جنایتش نسبت به امام صادق (ع) دست از آزار و کیفر علویان برنداشت و بعد از کشتن امام آنها ، از هیچیک از آنها درنگذشت ) مظفر،ج۱ ،ص۹۹( .
منصور در سال ۱۵۸ هجری ، در سفر حج به هلاکت رسید و در حجون دفن شد.

۲-۷مقایسه بنی امیه و بنی عباس

بنى عباس و بنى امیه در ظلم و قساوت قلب و فسق و فجور، مساوى بودند و در انجام معصیت علنى و کفر با بنى امیه فرقى نداشتند: زیرا هدف آنان نفع بردن و منشأ اینکار نیز بى‌مبالاتى به دین و مقدسات آن بود، و در این جهات با یکدیگر هم عقیده بودند، همۀ آنان متوجه هوى و هوس گردیده و راه گمراهى را می پیمودند، سر می بریدند، چوبه‌هاى دار را برافراشته و خانه‌ها را بر سر زنده‌ها خراب می کردند. ابراهیم و برادرش سفاح همانند معاویه بودند و منصور و رشید همانند هشام. و متوکل نمونه یزید بن معاویه بود (مغنیه،۱۳۴۳ ج۱ ص ۱۶۰).
عباسی ها از همان روز اولی که روی کار آمدند، برنامه شان مبارزه کردن با علویون به طور کلی و کشتن علویین بود، و مقدار جنایتی که عباسیان نسبت به علویین بر سر خلافت کردند از جنایاتی که امویین کردند کمتر نبوده و بلکه از یک نظر بیشتر بود، منتها در مورد امویین چون فاجعه کربلا که طرف امام حسین (ع) است رخ می دهد قضیه خیلی اوج می گیرد والا منهای مسئله امام حسین (ع) فاجعه هایی که اینها راجع به سایر علویین به وجود آوردند از فاجعه کربلا کمتر نبوده و بلکه زیادتر بوده است (مطهری، صفحه ۱۷۴-۱۷۱)

۲-۸ شورش ها ،جنگ ها و قیامها در دوران امام صادق (ع)

در دوران امامت امام صادق (ع) شورش ها ،جنگ ها و قیام هایی بوقوع پیوست که به اختصار به آنها اشاره می شود :

۲-۸-۱ نا آرامی ها و شورش ها

گروه‌هاى مخالف و مبارز علیه دستگاه اموى را به‌طور کلى بنى هاشم (علویان و عباسیان) تشکیل مى‌دادند. در آغاز و در مراحل حساس مبارزه، سخن از علویان بود. آنها به دو گروه عمدۀ بنى الحسن که عبد اللّه محض در رأس آنها بود و بنى الحسین که امام صادق (ع) ریاست آن را به عهده داشت، تجزیه شده بودند. در این مرحله، عباسیان نیز به‌ظاهر و به‌طور جدى به نفع اهل بیت علیهم السّلام شعار مى‌دادند (نصیری، ۱۳۸۶ ، ج۱ ،ص۱۹۹) .
مسعودی می نویسد : یکی از عواملی که فضا را برای قیام بر حکومت مروان دوم آماده کرد، انتقال پایتخت از دمشق به حران بود. چون مروان در حران و در زیر سیطره قیسی ها پرورش یافته بود. این مسئله به دور شدن یمنی ها از او و پیوستن شان به دعوت عباسیان منجر شد ( مسعودی،۱۳۷۴ ،ج۳ ،ص۳۴۵ ) .
و از عوامل دیگر منازعات قبایلی و درگیری های داخلی میان خاندان اموی برای رسیدن به قدرت بود. از جمله شورش هایی که مروان دوم با آن ها روبه رو بود :
شورش حبیب بن مرّه در بثیفه فلسطین.
ابو الورد در قنّسرین و اسامه بن مسلم در جزیره.
این سه حرکت خود را در مقابل عباسیان سفید جامگان می‌نامیدند زیرا عباسیان به سیاه جامگان معروف بودند.
شورش یزید بن هبیره در واسط (آخرین حرکت اموی)

۲-۸-۱-۱شورش ساکنان حمص

هنگامی که مروان به سر کار آمد، مردم از جمله حمصی ها با او بیعت کردند. ولی بعدا بر او شوریدند و رهبر آن ها ثابت بن نعیم جذامی بود. وقتی خبر به مروان رسید به مقابله با آن ها رفت و مردم حمص از کلبی ها در تدمر کمک خواستند و آن ها هم با نیروی نظامی به کمک شان آمدند (طبری، ۱۳۶۲، ج ۷، ،ص ۳۱۳- ۳۱۲ ) .

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

عمر بن الوضاح با سه هزار تن به شهر داخل شد. گروهى که در شهر گرد آمده بودند، با او به نبرد پرداختند، مروان گروه دیگرى را به شهر فرستاد. شورشگران از دروازۀ تدمر بیرون رفتند .مروان پانصد تن را کشت و جسد آنان را بر گرد شهر بر دار کرد و به قدر یک پرتاب تیر از باروى شهر را ویران نمود (ابن خلدون ۱۳۶۳، جلد ۲،ص۱۸۴) .

۲-۸-۱-۲ شورش مردم غوطه

وقتی مروان دوم مشغول متوقف کردن حرکت حمصی ها بود، شورش دیگری در برابر حکومت او در غوطه ایجاد شد. ساکنان آن یزید بن خالد قسری یمنی را استاندار غوطه کرده و شهر دمشق را محاصره نمودند. مروان دوم با شکستن محاصره به تعقیب شورشیان پرداخت و مره و روستاهای یمنی ها را آتش زده و یزید بن خالد را کشت (طبری ج ۱۰، ص ۴۴۵۶ ) .

۲-۸-۱-۲ شورش مردم فلسطین به سال ۱۲۶ ھ . ق

قیام فلسطینی ها در برابر حکومت مروان دوم از خطرناک ترین جنبش های مخالف با حکومت این خلیفه محسوب می شود. ثابت بن نعیم جذامی روستاهای سرزمین شام را به شورش تشویق کرد. او در ادامه این مخالفت، مروان را خلع کرد و فلسطینی ها را در شورش بر ضد نظام اموی رهبری نمود. مروان با گسیل کردن نیروهای نظامی به فرماندهی ابوالورد بن کوثر برشورش پیروز شد. استاندار منتخب مروان دوم در فلسطین، ثابت را اسیر کرده، نزد خلیفه فرستاد و خلیفه او را کشت (ابن اثیر، ج ۱۴، ص ۲۴۶ ) .
در همین سال در خراسان نزاری‌ها و یمانی‌ها به جان هم افتادند. چون فرمان حکومت به نام نصر بن سیار آمد ، مصری‌ها از او حمایت کردند و عده‌ای به پیروی از شخصی به نام جُدیع کرمانی پرداختند.

۲-۸-۱-۳شورش مردم یمامه [۲]علیه کارگزار اموی به سال ۱۲۶

۲-۸-۱-۴شورش مردم حمص بار دیگر در دوره خلافت مروان بن محمّد

۲-۸-۲جنگ ها

در عصر امامت امام صادق (ع) جنگهای مختلفی نیز روی داد ازجمله:
جنگ با ترکان خزری در سال ۱۱۴ه‍ ق و ادامه آن در سال ۱۱۹ه‍ ق که مسلمین موفق به کشتن خاقان ترک در حوالی بلخ و طخارستان گردیدند.
جنگ با رومیان در سال ۱۱۵ه‍ ق و ۱۱۸ ه‍ ق و ۱۱۹ ه‍ . ق
جنگ در ماوراء النهر در سال ۱۲۱ ه‍ ق که تا تاشکند رسیده بود.
علاوه برجنگهای فوق در این دوره جنگ‌های خارجی دیگرعلیه همسایه شرقی (چین و ترکستان) و همسایه غربی (روم ) ادامه داشت. در سال ۱۳۳ حمله ی سپاه چین به تاشکند (چاچ) روی داد و تا یک سال به آن دیار مسلط بودند تا با جنگ طراز، برای همیشه از مرزهای قلمرو عباسی عقب نشستند.
در سال ۱۳۳ه‍ ق رومیان بر ارمنستان تاختند. این جنگ‌ها در سال ۱۳۴ ه‍ . ق نیز ادامه داشت اما بیشتر جنگ‌ها محدود بوده است.